MỘT THOÁNG NHÌN LẠI 
TRƯỜNG LA SAN TABERD 150 NĂM

PHẦN HAI - TRANG SỬ MỚI CỦA TABERD (1890  - 1900)
CÁC SƯ HUYNH LA SAN ĐIỀU HÀNH TRƯỜNG

 

1/ Hoạt Động Của Trường Taberd Dưới Sự Điều Hành Của Các Sư Huynh La San
Bảng rao của Giám Mục IDIĐÔRÔ, Tông tòa Địa phận Tây Đàng Trong (Sài Gòn) thông báo vào ngày 14-12-1889, tại điều 1 đã viết: “Từ  ngày mồng 1 tháng Janvier năm 1890, thì Đức Giám Muc Địa phận phú việc hay lấy nhà trường Taberd cho các Thầy dòng, xưa đã cai nhà trường d’Adran, tại Sàigòn.”

Ngày tựu trường có khoảng 180 em học sinh và được chia làm 5 lớp. Sư Huynh Hiệu trưởng tiếp nhận trường Taberd để điều hành là SH. Ivarch Louis, cùng với 9 Sư Huynh khác.

Dưới sự điều hành của các Sư Huynh, trường bắt đầu đi vào hoạt động theo nề nếp, các học sinh rất ham học và ngoan hiền. Việc học tiến triển và đi đôi với tinh thần đồng đội. Khi thăm viếng trường, các quan khách đều cảm nhận rằng trường được quản lý tốt, có trật tự và giúp học sinh tiến bộ nhiều. Sau lục cá nguyệt, vào tháng Bảy, thầy trò trường Taberd có kỳ nghỉ bổ ích.

Ngày 26 tháng Chạp 1890, trường tổ chức lễ phát thưởng, với sự hiện diện và chủ tọa của Đức Giám Mục Colombert và của Sư Huynh Giám Tỉnh Bernard - Louis. Vở bi kịch “François Carraré” được diễn với những trang trí và hóa trang hoành tráng đã làm nức lòng khán giả. Cuộc triễn lãm những bản vẽ của học sinh cũng làm cho quan khách kinh ngạc về những tiến bộ của trường mà thầy và trò Taberd đã đạt được trong thời gian ngắn. Học sinh cũng rất hài lòng với những món quà thưởng. Và phụ huynh rất hân hoan vì thấy Taberd là trường học đầy hứa hẹn cho tương lai con cái họ đã được mở ra.

Tính đến tháng 8-1891 Trường Taberd có 6 lớp học, tổng số 260 học sinh, trong đó 184 học sinh nội trú, 34 học sinh bán trú và 42 học sinh ngoại trú. Trường được điều hành và dạy học bởi 12 Sư Huynh và 4 nhân viên.

Vào thời điểm 30-9-1893, trường Taberd có số học sinh là 302, trong đó, số học sinh nhận học bổng toàn phần là 118 em và 01 học bổng bán phần. Do số lượng học sinh tăng, đầu năm 1894, Giám Tỉnh bổ nhiệm Sư Huynh Xavier-Ernest, giáo sư lớp nhất, làm phó Hiệu trưởng và phó Bề trên nhà, nhiệm vụ của Phó Hiệu trưởng là chăm lo việc học tập và kỷ luật của trường. Dòng tiếp tục chi viện thêm cho trường SH. Théion-Sylvain (6-1894).

Tính đến ngày 15-11-1894, trường Taberd có tổng số 334 học sinh (là người Việt, người Ấn, người Trung Hoa, người Pháp) trong 7 lớp học do 15 Sư Huynh điều hành và dạy học.

Trong hai năm 1894 – 1895, các Sư Huynh tiếp tục xây cất dãy nhà mới mở mang trường học. Chúa nhật, ngày 27-10-1895 khu nhà mới được làm phép thánh hiến.1


Cuối năm 1897, Số học sinh của trường Taberd là 567 em, học sinh được cấp học bổng toàn phần là 142 em, học sinh được cấp học bổng bán phần là 04 em, trợ cấp cho học sinh khó khăn là 50 em…
 


2/ Nhân Sự Điều Hành Và Ban Giảng Huấn Trong Thập Niên 1890-1900

Ban giảng huấn của trường được phân bổ như sau:

Hiệu trưởng : SH. Ivarch Louis.

Chủ nhiệm lớp nhất (nay là lớp 5): các SH. Xavier-Ernest và SH. Hériger-Marius.

Chủ nhiệm lớp nhì (nay là lớp 4): các SH. Albert-Marie và SH. Oreste-Martin.

Chủ nhiệm lớp ba (nay là lớp 3): các SH. Adrien-Victor và SH. Primaešl-Eugène.

Chủ nhiệm lớp tư (nay là lớp 2): các SH. Uladimir-Denis và SH. Denis-Séraphin.

Chủ nhiệm lớp năm (nay là lớp 1): SH. Adalbert.

Hai tháng sau (tức tháng 3-1890) bổ sung thêm hai Sư Huynh đến từ Hồng Kong (SH. Thale) và Miến Điện (SH. Joseph-Pierre (Việt). Đến tháng Bảy 1890, Sư Huynh Albert-Marie được chuyển sang Colombo (Sri Lanka). Đến tháng Mười, Dòng bổ sung thêm các Sư Huynh là SH. Alexis-François, SH.Domicé-Marie, SH. Basile-Léon, SH. Andéol Marie.

1891, Dòng tiếp tục gửi thêm các Sư Huynh đến tăng viện, đó là các SH. Colman-Gabriel, Aglibert-Marie, Albin-Camille và Noé-Florent (đến Sài Gòn ngày 17-10-1891).

Ngày 6-12-1895, Dòng tiếp tục gửi các Sư Huynh đến phục vụ, đó là các SH. Néopole de Jésus (đã đến Sài Gòn năm 1866, dạy tại trường Adran), SH. Térentien-Léon, SH. Célerin-Marie, SH. Corentin-René, SH. Blaise-Henri, SH. Victorin-Gervais. 

SH. Néopole de Jésus được chỉ định làm phụ tá hiệu trưởng của trường Taberd. 

Cuối năm 1896, Dòng tiếp tục gửi các Sư Huynh đến phục vụ, đó là các SH. Arnould-Robert, SH. Divitien-Henri, SH. Crescense-Marie và SH. Thatuel, SH. Gadilonien.

Năm 1898, Sư Huynh Xavier Ernest được bổ nhiệm làm Bề trên – Hiệu trưởng của Trường Taberd. SH. Divitien-Henri làm phó hiệu trưởng trường. Tuy nhiên vài ngày sau, Sư Huynh này ngã bệnh phải về Pháp.Và để hỗ trợ cho Sư Huynh Hiệu phó trong việc giữ kỷ cương của trường, nhà trường đã đặt thêm một chức danh Giám học (thời đó gọi là Kiểm Tra Viên). SH. Dominique-Joseph được trao nhiệm vụ này.

Ngày 14 tháng 12 năm 1898, các Sư Huynh đã được gửi đến Sài Gòn để phục vụ, đó là SH. Bivin-Charles, Domice-Pascal, Duvian-Albert, Christophe-Léon, Alarin-Pierre. 

Năm 1899, Dòng tiếp tục gửi các Sư Huynh đến Sài Gòn, đó là SH. Saulien-Ernest, SH. Bernard-Joseph, SH. Donatien-Régis, SH. Cyriaque-Félix và SH. Dizier-Joseph.

Năm 1900, Sư Huynh Giám Tỉnh bổ nhiệm  SH. Samuel-Victor làm phó hiệu trưởng Taberd.

3/ Các Sự Kiện Nổi Bật Trong Thập Niên từ 1890-1900

Năm 1893, Sư Huynh Alban (Canada) được bổ nhiệm làm Giám Tỉnh kế nhiệm Sư Huynh Giám tỉnh Bernard-Louis. 

Dựng tượng Lm de Kerlan: Ngày 19 tháng 11 năm 1894, nhân kỷ niệm 50 năm ngày sinh của Linh mục de Kerlan, nhà trường đã cho dựng tượng của vị sáng lập.

Đức Giám Mục I.F.J Colombert (Mỹ) đã qua đời vào ngày 31-12-1894.

Sư Huynh Ivarch Louis làm Giám tỉnh: Tháng 01 năm 1896, Dòng La San thành lập Tỉnh Dòng Sài Gòn2 , tách ra từ Tỉnh  Dòng Viễn Đông. Sư Huynh Ivarch Louis được bổ nhiệm làm Giám tỉnh. Ngài tiếp tục giữ chức vụ hiệu trưởng Taberd.

Sư Huynh Ivarch Louis được trao tặng huy chương văn hóa: Vào năm 1896, Sư Huynh Ivarch-Louis được nhà cầm quyền trao tặng huy chương văn hóa (Palmes Académiques để vinh danh những hoạt động tận tình và lâu dài cho sự nghiệp giáo dục và văn hóa tại đất nước. Và năm 1897, trong khi đến Pháp để họp, Sư Huynh Ivarch – Louis cũng được chính phủ Pháp tặng huân chương Bắc đẩu bội tinh (Grand-croix).

Thành lập Hội Ái hữu Cựu học sinh Taberd: Ngày 14-10-1896, Hội Ái Hữu Cựu học sinh Taberd được thành lập. Trong năm sau (1897), cựu học sinh Taberd đã họp mặt lần thứ nhất dưới sự hiện diện của Đức Giám Mục Dépierre, ngài đã dâng thánh lễ và thuyết giảng.

Vua Thành Thái đã viếng thăm trường Taberd: Vào tháng 12 năm 1897, trong dịp đi vào Sài Gòn, vua Thành Thái đã viếng thăm trường.

Tấn phong Giám mục Mossard: Ngày 01-05-1899, Linh mục Mossard, cựu Hiệu trưởng trường Taberd được tấn phong Giám mục, chỉ 3 ngày sau, Đức cha Mossard đã đến thăm trường và chủ tọa giờ Chầu Thánh Thể cầu nguyện cho trường.

Mừng Lễ Vàng của SH. Basilisse-Marie (07-12-1899) và của SH. Néopole-de-Jésus (25-07-1900).

Thánh Gioan La San được tôn phong Hiển thánh vào ngày 24-5-1900. Học sinh trường Taberd đã tổ chức Tam nhật thánh đặc biệt để mừng kính thánh Gioan La San.

4/ Khế Ước Giữa Hội Truyền Giáo Tây Nam Kỳ Với Dòng La San Về Trường Taberd

Ngày 04-05-1890, Đức cha I.F.J. Colombert, giám mục Samosate, Đại diện Tông tòa, nhân danh Địa phận truyền giáo Tây Nam Kỳ, đã lập khế ước với Sư Huynh Bernard-Louis, Giám tỉnh vùng Viễn Đông, nhân danh dòng các Sư Huynh Trường Kitô Giáo, có trụ sở chính tại đường Oudinot, Paris.

Khế ước gồm 12 điều khoản cam kết Địa phận Tây Nam Kỳ giao cho các Sư Huynh Trường Kitô Giáo, quyền điều hành trường Taberd tại Sài Gòn, bao gồm ban nội trú và ban ngoại trú. Trường Taberd thuộc sở hữu của địa phận, được cho quyền nhân danh địa phận, được đặt dưới quyền điều khiển tối cao của vị Đại diện Tông tòa. Các Sư Huynh được ủy thác lo giảng dạy, thương lượng các công việc với chính quyền. Trường được có một Nhà Nguyện tư, có phép đặt Thánh Thể, có Thánh lễ cử hành hằng tháng, tham gia các hoạt động mục vụ tại nhà thờ Chính tòa, Vị Đại diện Tông tòa lo việc hướng dẫn thiêng liêng, giảng tĩnh tâm năm và có linh mục giải tội. Việc dạy giáo lý và giúp học sinh xưng tội sẽ được thảo luận giữa vị Đại diện Tông tòa với Sư Huynh Hiệu Trưởng. Lương bổng hằng năm của mỗi Sư Huynh Pháp là thành viên của trường, trị giá một ngàn năm trăm Phật lăng (1.500 f bằng tiền Pháp) được trích ra từ kinh phí của trường.

Ngày 30-12-1899, một khế ước khác được ký giữa Đức Giám Mục Mossard, giám mục thành Médée, Đại diện Tông tòa, hành động nhân danh địa phận Tây Đàng Trong, và Sư Huynh Ivarch-Louis, Giám tỉnh vùng Đông Dương, hành động nhân danh Dòng các Sư Huynh Trường Kitô Giáo, có trụ sở tại đường Oudinot, Paris. Bản khế ước này sau khi được ký kết sẽ vô hiệu hóa các điều khoản của hai bản khế ước đã được ký kết trước vào ngày 04-05-1890 và ngày 28-07-1894. Kể từ ngày 01-01-1900 sẽ được thay thế bằng các điều khoản của bản khế nước này. Sau đây là các điều khoản (Điều 1 là vô hiệu hóa các điều khoản trong hai khế ước đã ký kết trước, như đã được trình bày):

Điều 2. - Trường Taberd, bất động sản của địa phận và được hoạt động dưới danh nghĩa của Địa Phận, được tiếp tục đặt dưới quyền điều khiển của vị Đại diện Tông tòa.

Điều 3. – Qua văn kiện hiện tại này, Địa Phận Tây Nam Kỳ chuyển giao vĩnh viễn cho các Sư Huynh trường Kitô quyền điều hành trường Taberd gồm các ban nội trú và ngoại trú theo những điều kiện sau đây:

Địa phận chỉ giữ quyền sở hữu trên bất động sản được nói tới này. Các Sư Huynh phải chịu trách nhiệm đóng các loại thuế, trả mọi chi phí bảo trì bàn ghế và nhà cửa, và cung cấp nhân viên cần thiết để trường hoạt động tốt, hợp theo như những gì được thực hiện trong các trường thuộc loại này mà nhà dòng đã đảm trách. Trong trường hợp các Sư Huynh không có đủ túc số về nhân sự, và họ buộc lòng nhờ vả các giáo sư bên đời, họ phải gánh trách nhiệm lo lương hướng cho các giáo sư này. Tuy nhiên, họ sẽ thụ hưởng tất cả mọi tài nguyên và lợi tức của nhà trường, không kể thứ loại nào, khởi đi từ ngày 01-01-1900.

Điều 4. – Trong trường hợp mà những xây cất mới hay những đại tu bổ tỏ ra cần thiết, các Sư Huynh sẽ thỏa thuận với vị Đại diện Tông tòa về tính cách hợp lý của chúng, và sau cuộc hội kiến tiền thời này, họ sẽ đảm trách mọi chi phí phát sinh. Tuy nnhiên, nếu Địa phận đi đến quyết định thải hồi họ, Địa phận phải hoàn trả cho họ tất cả mọi chi phí do việc xây cất mới đã gây ra và chi phí này được tính theo thời giá của khu nhà khi họ rời đi. Cũng được thực hiện y như vậy đối với những công cuộc đại tu bổ mà chi phí vượt quá số tiền là ba ngàn đồng chẵn (3 000$). Nếu như các Sư Huynh rời đi vì những lý do khác, họ sẽ không có quyền gì để yêu cầu đền bù về những chuyện này.

Điều 5. – Sư Huynh hiệu trưởng của trường tham vấn vị Đại diện Tông tòa trước khi hành xử trong tất cả các vấn đề tế nhị mà Sư Huynh phải thương lượng với chánh quyền thuộc địa. Những sự kiện không lường trước, những khó khăn quan trọng, bản báo cáo hàng năm cho Hội Đồng Thuộc địa, tất cả phải thông báo cho vị Đại diện Tông tòa biết vì như trong quá khứ, ngài tiếp tục trong bản báo cáo hàng năm của mình, sẽ sử dụng uy tín lớn để hỗ trợ bên cạnh chánh quyền việc duy trì những học bổng đã có hay yêu cầu tăng thêm những học bổng mới. 

Điều 6. – Nhà trường có được một nhà nguyện tư với quyền giữ Mình Thánh Chúa. Thánh lễ sẽ được cử hành tại đây mỗi ngày và luôn trong kỳ nghỉ hè, khi có thể được. Việc phục vụ thánh lễ tại nhà thờ chánh tòa sẽ do các học sinh của trường đảm trách, tùy theo sự sắp xếp được ghi trong bức thư của vị Đại diện Tông tòa đề ngày 15-03-1894. Những chi tiết trong việc sắp xếp trên có thể điều chỉnh sau này nếu có nhu cầu, nhưng với sự đồng thuận. Vị Đại diện Tông tòa làm hết sức mình để cung cấp cho các Sư Huynh sự hướng dẫn thiêng liêng, bảo đảm cho họ có một linh mục giải tội bình thường và bất thường và một cha thuyết giảng trong kỳ tĩnh tâm năm.

Về việc dạy giáo lý và ban Bí tích Hòa giải cho học sinh, vị Đại diện Tông tòa sẽ bàn thảo với Sư Huynh Hiệu trưởng.

Điều 7. – Về việc giảng dạy, các Sư Huynh sẽ áp dụng phương pháp của nhà Dòng họ và phải hợp theo chương trình của chánh quyền thuộc địa về việc thi cử. 

Các Sư Huynh quan tâm đặc biệt đến các môn hội họa, môn âm nhạc và môn tiếng Việt được viết theo chữ La Tinh (tức môn quốc văn), hợp theo chương trình ban hành ngày 14-12-1889.

Niên học kéo dài khoảng mười tháng. Kỳ nghỉ lớn được ấn định vào tháng giêng và tháng hai. Có một kỳ nghỉ hè trong 15 ngày vào tháng bảy. Những học sinh không có gia đình ở lại trường trong các kỳ nghỉ, dưới sự chăm sóc của các Sư Huynh.

Sư Huynh hiệu trưởng có thẩm quyền quyết định cho thôi học các học sinh nội trú hay ngoại trú cũng như những học sinh có học bổng nhưng là người bản địa. Những học sinh Pháp hay con lai, và được học bổng của chánh quyền thuộc địa, chỉ được cho nghỉ học sau khi đã thông báo với vị Đại diện Tông tòa3  về lý do đuổi học.

Điều 8. – Trong trường hợp những học bổng bị nhà nước thuộc địa bãi bỏ, trường Taberd sẽ được bảo tồn, tùy theo tình thế cho phép, và nhờ học phí cùng những tặng giữ bất ngờ. Địa phận không hứa hẹn duy trì nhà trường bằng nguồn lợi riêng của địa phận.

Điều 9. – Nếu Địa phận muốn thải hồi các Sư Huynh hay nếu các Sư Huynh thấy mình cần thiết phải rút lui, việc thông báo của cả đôi bên sẽ được ra trước thời hạn một năm (1 năm).

Bản khế ước này là tối hậu và sẽ ràng buộc hai bên đối tác kể từ ngày 01-01-1900.

 

Làm tại Sài Gòn, gồm bốn bản chính, ngày 30-12-1899.

Ký tên: Giám tỉnh
Sh. Iv. Louis		                                                      Ký tên: Đại diện Tông tòa
+ Lucien, Gm. thành Médée

 

 

Sư Huynh Joseph Lê Văn Phượng

 

 

1. Ghi chú thêm: (1) Tháng 5 năm 1894, Dòng La San đáp lại lời mời của Giám mục Gendreau đã quyết định nhận điều hành ngôi trường thứ hai tại Hà Nội, và trưởng sẽ khai giảng vào tháng Giêng 1894 đặt tên trường là Puginier (lấy tên của vị Giám mục Tây Đàng Ngoài - Paul-Francois Puginier (Phước).
       (2) 1896, các Sư Huynh lập dự án mở trường nội trú tại Vũng Tàu.
      (3) Tháng 5 năm 1897, theo sáng kiến của Đức Giám Mục Dépierre, và được Sư Huynh Giám Tỉnh đồng thuận, trường Taberd mở chi nhánh tại Tân Định đặt tên là trường ngoại trú Saint Michel, đây là trường học hoàn toàn miễn phí. Trường Saint Michel được điều hành bởi Sư Huynh SH. Crispin-Yves là hiệu trưởng, hai (02) Sư Huynh phụ tá là SH Téclan-Marcel và SH. Antoine Nam, cùng với một giáo viên giáo dân. Trường Saint Michel có 4 lớp học với tổng số học sinh là 120 em. Nhưng đã đóng cửa vào ngày 01-08-1900.

2. Trước đây Việt Nam thuộc về Tỉnh  Dòng Ấn Độ. Từ năm 1889, gọi là Tỉnh Dòng Viễn Đông (District de l’Extrême-Orient) gồm Ceylan, Ấn Độ, Nam kỳ, Hongkong và cả Phlippines. Trong thời gian từ 1882 tới 1895, có 3 Giám tỉnh, đó là Sư Huynh Idinaelis (Pháp), Sư Huynh Bernard Louis (Pháp) và Sư Huynh Abban (Canada). Năm 1896 thành lập Tỉnh Dòng Sài Gòn.

3. Vì trường Taberd trước đây được thành lập cốt để nuôi dưỡng và giáo dục những con lai !