Tỉnh Dòng La San Việt Nam

MỘT THOÁNG NHÌN LẠI
TRƯỜNG LA SAN TABERD 150 NĂM

PHẦN BỐN – MỞ MANG VÀ PHÁT TRIỂN¹
(1910 - 1920)

1/Tình hình hoạt động của trường Taberd
Có thể nói thập niên 1910 – 1920 được ví như khúc sông chảy êm đềm. Thập niên này có thể gọi là thập niên của sự mở mang và xây dựng để cải thiện và hoàn thiện cơ sở Taberd để kịp theo đà tăng trưởng của sĩ số học sinh và những thay đổi của xã hội đương thời. Việc xây dựng không chỉ để đáp ứng nhu cầu tăng sĩ số học sinh mà kiến trúc xây dựng hài hòa giữa khu nhà cũ và mới đã tạo nên khuôn viên và sự bề thế của Trường Taberd tại Sài Gòn thời bấy giờ và tồn tại mãi cho đến ngày nay.

Năm 1913, Sư Huynh Dominique-Marie – Hiệu trưởng tiếp tục cho nới rộng các khu nhà và sửa chữa làm thông thoáng và thêm ánh sáng các phòng học để thuận tiện cho việc dạy - học. Trước tiên, khu nhà bên trái² (phía đường Hai Bà Trưng hiện nay), Sư Huynh đã cho nới rộng lầu hai tức tầng ba của dãy nhà, sử dụng khu nhà trên làm phòng ngủ cho học sinh nội trú cấp tiểu học (khoảng 200 học sinh), kéo dài nó để có thể tạo nên một nhà ăn cho các học sinh bán trú ở tầng trệt. Tiếp đó, Sư Huynh nới rộng nhà nguyện, bàn rước lễ tại cung thánh, thêm vào ba bàn thờ phụ, 100 bộ ghế và bàn quỳ bằng gỗ hoặc bằng sắt.³ Sau đó, Sư Huynh sửa chữa và xây dựng khu nhà bên phải (từ cổng ở đường Nguyễn Du nhìn vào), làm hành lang nối liền 2 khu nhà đã xây dựng trước, đã tạo nên một quần thể ăn khớp nhau tuyệt diệu; nới rộng lầu hai tức tầng ba của dãy nhà để mở một lớp đặc biệt, một phòng học thêm, một phòng thí nghiệm lý hóa ở tầng một, và cuối cùng, ở tầng hai là phòng ngủ cho học sinh trung học. Công việc sửa chữa hoặc làm mới chi phí hết khoảng bốn mươi lăm ngàn đồng (₣45.000 Franc), địa phận chi trả 11.000 Franc còn các Sư Huynh trả số tiền còn lại. Việc xây dựng sửa chữa làm hao hụt quỹ trường rất lớn đối với nền kinh tế đương thời, nhưng mọi người đều hài lòng.

(Tòa nhà trường Taberd phía đường Hai Bà Trưng)

Năm 1916, sau khi hoàn thành việc sửa chữa, nới rộng và nâng cấp trường Taberd, Sư Huynh Dominique-Marie rất mừng vì thấy sĩ số “học sinh Tabérien” tăng vọt và đạt con số kỷ lục là 850 học sinh. Sau đó Sư Huynh vui vẻ trao lại quyền điều khiển trường cho Sư Huynh Christophe-Léon để qua Campuchia lo cho trường Miche. Sau khi tiếp nhận điều hành trường, Sư Huynh Christophe còn cho dựng lên hai nhà chơi có mái che để làm phòng chiếu phim và phòng khánh tiết cho những dịp lễ kèm theo văn nghệ, nhất là vào mùa mưa.⁴

Năm 1917, trước tình thế có quá nhiều đơn từ xin đăng ký theo học ban Pháp, nhà trường quyết định mở thêm nhiều lớp mới. Do vậy Ban Giám Hiệu quyết định tậu mãi tòa nhà Bảo tàng Nghiên cứu Đông Dương nằm kế cận trường Taberd (mua đứt năm 1918). Tòa nhà Bảo tàng này gồm tầng trệt và lầu 1, được Ban Giám Hiệu phân ra thành 08 phòng lớp. Sau đó, tòa nhà được nâng lên thêm một tầng và được sắp xếp thành phòng ngủ cho 180 em nội trú. Việc tậu mãi tòa Nhà Bảo Tàng để mở rộng khuôn viên làm cho Trường Taberd có thêm sân chơi rộng rãi đáng kể, thỏa thích cho 850 các học sinh trường Taberd nô đùa cũng như tập luyện các môn thể thao thể dục vào thời điểm này… Có thể nói Taberd là ngôi trường “đẹp nhất vùng” Sài Gòn lúc bấy giờ.

2/ Hoạt Động Dạy Học Của Trường Taberd
Hoạt động giáo dục tại trường Taberd ở giai đoạn này là những năm mà các Sư Huynh làm việc cật lực và phồn thịnh, họ đã khôi phục lại truyền thống giáo dục La San đã gầy dựng vào giai đoạn đầu tại Việt Nam (1866 – 1883). Các học sinh tỏ ra chăm học và ngoan ngoãn, tiến bộ trong học tập đi đôi với thăng tiến về nhân cách, các phụ huynh cũng như nhiều bậc vị vọng trong chính quyền khi đến thăm trường đều tỏ lòng rất thán phục về sự tiến bộ trong học tập và thái độ cư xử, tinh thần kỷ luật của học sinh ở trường Taberd. Tại các kỳ thi, học sinh Taberd so tài với các học sinh trường Công như là trường Chasseloup Laubat, và các em đạt được những kết quả vang dội, chiếm những thứ hạng đầu bảng, kết quả này đem lại cho các Sư Huynh và học sinh trường Taberd niềm vui, sự hãnh diện và cũng nhận được khích lệ của quý phụ huynh và cả các bậc vị vọng trong chính quyền thời bấy giờ. Hội Ái hữu Cựu học sinh của Trường đến thời điểm này có đến 300 thành viên.

Bề trên Tổng Quyền Dòng La San cũng vui mừng biết được sự phát triển về giáo dục của các Sư Huynh tại miền truyền giáo này; do đó, đã gửi các Sư Huynh đến tăng viện để chia sẻ những công việc nặng nhọc đang ngày càng tăng tại trường Taberd, cũng như việc mở mang giáo dục đến các vùng phụ cận Sài Gòn; đồng thời cũng thay thế cho một số các Sư Huynh phải thuyên chuyển nhiệm vụ đến các nơi khác.⁵

- Về Ban giảng huấn gồm 25 Sư Huynh, trong đó có 05 Sư Huynh Việt Nam.

* Số học sinh là trên 466 học sinh đăng ký từ ngày 01-03-1903

Các học sinh được chia ra		Tôn giáo		Thành phần dân tộc
Nội trú	287	Công giáo	204	Việt Nam	233
Bán trú	069	Ngoài Công giáo	164	Pháp	015
Ngoại trú	110			Pháp lai	049
				Tàu	039
				Ấn	028
				Dân tộc khác	04

Thời điểm này, trường Taberd có tất cả 25 Sư Huynh tham gia công tác giáo dục, trong số này có 5 Sư Huynh người Việt, tất cả để lo cho 456 học sinh gồm 287 em nội trú, 59 em bán trú và 110 em ngoại trú.⁶ Đó là chưa kể 350 học sinh tại trường chi nhánh Saint Michel ở tại giáo xứ Tân Định.

Do hoạt động giáo dục của các Sư Huynh tại trường Taberd có ảnh hưởng lớn, nên Sư Huynh Hiệu trưởng Taberd được mời tham gia các ủy ban giáo dục và thi cử của chính quyền.

Mua thêm dãy nhà Bảo tàng nghiên cứu Đông Dương (1907 và 1917)

Năm 1907, nhằm để có những lớp học ban Pháp được tiện nghi hơn và có sân chơi rộng hơn, với sự hỗ trợ ngân sách của Địa phận Sài Gòn (50%), các Sư Huynh trường Taberd (50%) mua phân nửa dãy nhà đường Gia Long thuộc Bảo Tàng viện dùng vào việc nghiên cứu Đông Dương, dãy nhà nằm liền kề với Taberd. Đến năm 1917, số học sinh ghi danh theo học ban Pháp rất đông, Ban Giám Hiệu nhà trường quyết định mở thêm nhiều lớp mới; do vậy đã quyết định tậu mãi toàn bộ dãy nhà của “Bảo tàng nghiên cứu Đông Dương” này. Tòa nhà này có tầng trệt và một lầu được phân ra thành 08 phòng lớp. Sau đó, tòa nhà được nâng lên thêm một tầng và được sắp xếp thành phòng ngủ cho 180 em nội trú. Việc mua thêm tòa nhà của Bảo Tàng viện đã cho phép trường Taberd mở rộng thêm sân chơi đủ không gian cho 850 học sinh trường Taberd vui chơi cũng như tập luyện các môn thể dục thể thao.

Trong thời gian ấy, sau khi Sư Huynh Divy-Joseph nhận nhiệm vụ Hiệu trưởng trường Taberd thay cho Sư Huynh Christophe-Léon, các Sư Huynh đã có sáng kiến sửa chữa phòng ăn, xây dựng thêm một số các phòng chức năng (như là phòng khánh tiết, phòng chiếu phim, sân chơi có mái che) và nới rộng nhà nguyện, làm mới ghế trong nhà nguyện và bàn thờ.

3/ Các Sự Kiện Quan Trọng Của Trường Taberd Trong Thập Niên Này

Năm 1913, cha Quinton được tấn phong Giám mục Sài Gòn.

Cha Delignon, phó chủ tịch danh dự Hội Ái Hữu Taberd mừng Lễ Vàng

Tháng 08-1913, Sư Huynh Vauthier-Joseph bổ nhiệm làm phó hiệu trưởng Taberd, đến 12-1913, Sư Huynh Donatien-Régis bổ nhiệm làm phó hiệu trưởng Taberd.

Tháng 01-1914, Đức cha Mossard đi Pháp; và khi trở về ngày 08-12-1915 Đức cha được học sinh trường Taberd đón tiếp.

Năm 1916, Sư Huynh Christophe được chỉ định làm hiệu trưởng Taberd thay thế Sư Huynh Dominique-Marie.

Năm 1917, chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ dữ dội tại châu Âu, một số Sư Huynh bị tổng động viên phải trở về Pháp để tham gia chiến sự.

Sư Huynh Ivarch Louis sau khi miễn nhiệm chức vụ Giám Tỉnh và tháng Giêng 1914, Sư Huynh đã nghỉ hưu tại trường Pellerin, Huế. Sư Huynh qua đời vào ngày 17-01-1919. Học sinh trường Taberd thương tiếc và bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn với vị thầy thân thương của họ.

Tháng Giêng 1920, Sư Huynh Aglibert-Marie được bổ nhiệm làm Giám tỉnh Tỉnh dòng Đông Dương.