MỘT THOÁNG NHÌN LẠI 
TRƯỜNG LA SAN TABERD 150 NĂM

PHẦN BA - VƯỢT QUA THÁCH ĐỐ ĐỂ PHÁT TRIỂN
(1900  - 1910)

 

1/ Những thách đố đến từ xã hội và tinh thần vượt khó của các Sư Huynh1
Công cuộc giáo dục được nhìn nhận như mang tầm hữu ích công cộng, một công cuộc đang phát tỏa ánh sáng văn minh đích thật trên vùng đất Viễn Đông này. Tuy nhiên, tại giai đoạn này, ảnh hưởng tình hình chính trị tại nước Pháp, chính quyền thuộc địa thuộc phái Cộng Hòa cấp tiến cũng có khuynh hướng bài chống tôn giáo trên toàn cõi Đông Dương, họ đòi lấy các cơ sở tôn giáo như Tòa Giám Mục, Nhà thờ Đức Bà2.  Khuynh hướng này có tác động đến nỗi, Sư Huynh Ivarch Louis trong báo cáo gửi về Nhà Mẹ cho hay các Sư Huynh đã chuẩn bị tư thế, nếu tình hình hiện tại không được cải thiện thêm một bước nào, bản hợp đồng được ký kết giữa nhà dòng các Sư Huynh và Hội thừa sai Nam Kỳ được xem tự nhiên như là đã hoàn tất và các Sư Huynh có thể tự động rút lui khỏi trường Taberd kể từ ngày cuối năm 1905. Đoạn trích ghi chú của ĐGM Mossard cho thấy tình hình nghiêm trọng. 

“Tôi ký tên tiếp đây xác nhận là đã đọc biết các điều trên đây, nhưng chỉ yêu cầu dù chuyện gì xảy ra, các Sư Huynh không thể rời trường Taberd trước cuối tháng Chạp năm 1905.”
                                                                                Sài Gòn, ngày 30 tháng chạp năm 1904
                                                                                            Ký tên L. Mossard  gm.

Trong hoàn cảnh khó khăn về chính trị và xã hội, các Sư Huynh trường Taberd biết rõ rằng hằng trăm gia đình có khá nhiều ảnh hưởng tại Nam Kỳ đã đặt kỳ vọng nơi mình, thế nên nhà trường không thối chí. Với lại công cuộc này có được sự hỗ trợ đắc lực của những người bạn thân thiết mà trước đây phần nhiều là những cựu học sinh (bên Pháp) vào lúc ấy giữ những chức vụ khá quan trọng ngay trong bộ máy cầm quyền. Các Sư Huynh trong Ban lãnh đạo của trường cũng đã kiên cường trụ lại, và do tình hình bên Pháp đang có những luật lệ bất công đối với Giáo Hội Công Giáo, nên các Sư Huynh từ Pháp được điều động qua tăng cường cho Ban giảng huấn Trường Taberd. Thế nên trường đã đứng vững ngay trong những ngày đen tối do có đầu óc bè phái tác oai tác quái, từng bước vượt qua bão tố và tiếp tục phát triển.

2/ Hoạt động của Trường Taberd trong thập niên 1900-1910
Ngày 12-11-1900, có 04 Sư Huynh từ Pháp qua tăng cường, đó là SH. Dominique-Marie, SH. SH. Camille, SH. Cythin-Benoýt và SH. Corèbe-Auguste.

Cuối năm 1901. Học sinh ghi danh theo học trong suốt năm: 478, Trong số này, 06 em có việc làm nhờ trường giới thiệu, 04 em chết, 04 em sang Pháp du học, 06 em ra Vũng Tàu, 04 đi Thủ Đức, 20 em bị cho nghỉ học. Số còn lại trở về gia đình vì nhiều lý do như thiếu hụt tài chính, giúp lao động trong gia đình …

Đầu năm 1902, Trường tổ chức kỳ thi dành học bổng cho học sinh người Việt (02-01-1902). Đến cuối năm 1903, Ban giảng huấn của trường có đến 25 Sư Huynh, trong đó có năm (05) Sư Huynh người Việt. Số học sinh đăng ký đầu niên học là 466, học sinh đăng ký từ ngày 01-03-1903. Gồm nội trú: 287, Bán trú: 069, Ngoại trú: 110. Thực tế trường chỉ nhận được 413 (trung bình hàng tháng) học sinh. Ngày 24 tháng bảy năm 1902, một sự kiện rất đáng ghi nhớ, Sư Huynh Stanislas Lục là một Cựu HS Taberd, sau một năm huấn luyện tại Tập Viện ở Pháp đã trở về Việt Nam và xuống tàu cảng Bến Nghé.

Ngày 18-01-1904, trường Taberd có hiệu trưởng mới à SH. Amet-Prosper được chỉ định thay thế  Sư Huynh Xavier-Ernest trở về Pháp (09 tháng tư năm 1904). Nhưng chỉ thi hành sứ vụ của mình được vài tháng thì SH Amet-Prosper bị bệnh và được đưa về Pháp, trên đường đi, đến Port-Said thì Sư Huynh qua đời vào ngày 09-06-1904. Đây là tin buồn tạo nên bầu khí u sầu trong Trường. Trường tổ chức thánh lễ cầu hồn long trọng tại nhà nguyện. Đức cha Mossard, đã chủ trì thánh lễ cầu hồn cho Sư Huynh Amet.

Ngày 29 tháng 06 năm 1904, nhằm lễ Đức Chúa Trời Ba Ngôi, SH. Samuel-V…, được bổ nhiệm quyền hiệu trưởng Taberd. Sau đó, ngày 09-11-1904, SH Xavier-Ernest trở lại làm hiệu trưởng Trường Taberd. Đến đầu năm 1905 (01-01), SH Dominique-Joseph bổ nhiệm làm Phó hiệu trưởng trường Taberd, và thêm bảy (07) Sư Huynh cũng được gửi đến Sài Gòn. Năm học này, tổng số học sinh: 368. Trong đó: Nội trú: 168, Bán trú: 045, Ngoại trú: 155 (báo cáo ngày 19-3-1905). Những năm 1906 – 1908 hầu như không có sự kiện gì xảy đến, số học sinh trong các năm này ổn định trong khoảng 420 em, trong đó có khoảng 200 nội trú và 80 bán trú.

Năm 1908, Bề Trên Tổng Quyền Dòng bổ nhiệm SH. Dominique-Marie làm hiệu trưởng từ niên khóa 1908-1909. Sư Huynh Dominique-Marie điều hành trường cho đến năm 1916. Trong thời gian làm Hiệu trưởng, Sư Huynh Dominique-Marie góp phần quan trọng trong việc sửa sang tôn tạo trường sở và tổ chức những hoạt động mang tính giáo dục sôi nổi. 

3/ Các Sự Kiện Nổi Bật Của Trường
Từ 09–11 tháng 11 năm 1900, mừng thánh Gioan La San được tôn vinh Hiển thánh ngày 24-5-1900, trường Taberd đã tổ chức Tam nhật để tôn vinh Thánh Gioan La San.

Ngày 01-10-1901, ông Filliot – Giám đốc Sở Học Chính thăm viếng Trường Taberd.

Ngày 12-10-1901, ông Lamothe, quyền Thống đốc thăm viếng Trường Taberd.

Ngày 11-03-1902, Quan thượng thư3  của Hoàng đế Việt Nam thăm viếng Trường Taberd. 

Ngày 24 tháng bảy năm 1902, SH Stanislas Lục, một Cựu học sinh Taberd đã gia nhập Dòng La San, sau khi hoàn thành xong năm tập tại Marseille (Pháp) và sống qua một thời gian tại cộng đoàn La San tại Pháp đã trở về Việt Nam và lên bờ tại cảng Bến Nghé.

Ngày 15-08-1909, trường Taberd tổ chức lễ mừng Đại Thọ (75 tuổi) của SH. Néopole de Jésus (sinh 15-08-1834), Sư Huynh là một trong những Sư Huynh La San tiên phong đến Sài Gòn điều hành và giảng huấn trường học theo linh đạo giáo dục La San vào năm 1866. Sư Huynh đã phục vụ hàng trăm thiếu niên trẻ Việt, giúp chúng nên người hữu ích cho xã hội, cho Giáo Hội (một trong những học sinh của Sư Huynh là Giám mục Gioan Baotixita Nguyễn Bá Tòng). Với tấm lòng tri ân và cảm kích, tất cả các thầy trò của Trường Taberd  và cả các cựu học sinh từ buổi đầu đã hân hoan họp nhau chúc mừng một người thầy đã tận tụy bao năm vì trẻ thơ, đã giúp tác thành bao nhân tài, và đã chọn Việt Nam làm quê hương thứ hai của Sư Huynh4.


Một sự kiện của trường Taberd 
được tổ chức năm 1910 (hình trên)


 

 

Sư Huynh Joseph Lê Văn Phượng

 

 


1. Theo Báo cáo với chữ ký của hai Sư Huynh Giám Tỉnh là SH.  Ivarch-Louis và SH. Gabriel-Archange, cùng 10 SH giữ chức vụ quan trọng ghi ngày 29 tháng chạp năm 1904)

2. Chú thích (Trích Tìm Hiểu Giáo Hội Công Giáo tại Việt Nam, Chương XIX. Giáo Hội Việt Nam từ 1900 đến 1945)
Đến năm 1905, khi tại mẫu quốc luật phân chia đạo đời (Séparation de l’Eglise et de l’Etat) bắt đầu có hiệu lực thì tại các xứ thuộc địa, luật nầy cũng được áp dụng. Các nữ tu phải rời bệnh viện, các cơ sở giáo dục công lập phải giao cho người đời. Các nhà cầm quyền Pháp đa số vô thần và thuộc Hội Tam Điểm luôn luôn sợ sệt Giáo Hội sẽ tiếp tay cho các vụ nổi dậy, tìm cách không chế ảnh hưởng của Giáo Hội.
Khi phái Cọng Hoà Cấp tiến dành được quyền chủ động đã chấp thuận luật về Hội đoàn, loại bỏ ảnh hưởng các dòng tu. Rồi đến luật phân chia đạo đời với việc quốc hữu hoá tài sản Giáo Hội tại Pháp đã tạo nên một làn sóng chống đối giáo sĩ kéo dài cả thập niên. Tại Đông Dương thuộc Pháp, Hội Tam Điểm Đông Phương lăng mạ, vu cáo các thừa sai thường xuyên trên các phương tiện truyền thông.
Giáo phận Tây Đàng Trong gặp rắc rối với chính quyền nghịch đạo, họ đòi lấy Toà Giám mục, Nhà thờ Đức Bà…

Nguồn: https://antontruongthang.wordpress.com/

3. Premier ministre =  Thừa tướng … Ngày nay ta gọi là thủ tướng?

4. Trong Văn khố Tỉnh Dòng ghi năm sinh của Sư Huynh Néopole de Jésus là 1832

Ngày 19/4/1919, Sư Huynh Néopole de Jésus qua đời và an táng tại Nghĩa trang của các Sư Huynh trường Bình Linh (Pellerin) nay tọa lạc tài 147 Phan Bội Châu, Phường Trường An, Thành phố Huế.